“O país da Moura”. Capítulo 4: A proba do desencanto

CAPÍTULO 4. A proba do desencanto

Segundo contan as lendas, as mouras, como seres encantados que son, poden ser desencantadas mediante diferentes rituais polos mozos humanos. Escoitamos algúns destes rituais e as historias que se divulgaron por diferentes recunchos de Galicia.

“O país da Moura”. Capítulo 3: A construtora do mundo

CAPÍTULO 3. A construtora do mundo

Posuidoras dunha forza sobrehumana, dominadoras da meteoroloxía e dos elementos… estas son algunhas das calidades que a mitoloxía lles atribúe ás mouras. Estas serían artífices de túneles, castelos, megalitos, traslados de penedos xigantes e outras construcións que podemos visitar por Galicia adiante.

Estrea online de “O país da Moura”

Chegou o día que estabamos agardando para poder estrear online o noso documental “O país da Moura”. O filme está estruturado en capítulos a modo de serie documental. Cada capítulo está dedicado a un aspecto diferente da figura mítica da Moura. Este sábado 24 de abril ás 22h estrearemos no noso blogue, canle de youtube e facebook o Capítulo 1 do filme, e cada día da semana iremos publicando nas nosas redes un capítulo diferente ata rematar o martes 4 de maio coa proxección do derradeiro capítulo. Velaí o noso xeito de celebrar o ciclo festivo ritual dos Maios.

“O país da Moura” é un documental sobre a riqueza mitolóxica que atesoura Galicia centrado nas lendas que configuran o mito da Moura, o personaxe mitolóxico máis importante da nosa cultura e un dos elementos simbólicos do folclore galego. Todo isto mentres facemos un percorrido por diferentes lugares do noso territorio vinculados a estes mitos e cuxo valor natural, arqueolóxico, etnográfico ou cultura é signiticativo para entender e contextualizar os relatos orais recollidos neste audiovisual.

SINOPSE DOS CAPÍTULOS:

CAPÍTULO 1. Que é unha Moura?

A moura é un ente complexo e con matices. Hai moitas formas distintas de concibila. Neste primeiro capítulo afondamos nelas.

CAPÍTULO 2. As xeografías do mito

Montañas, covas, penedos, ríos, fontes, lagoas, xacementos arqueolóxicos… son algunhas das paraxes naturais nas que, segundo as lendas, habitan as mouras. Visitamos algúns destes rincóns espallados por toda Galicia e escoitamos as historias propias de cada lugar.

CAPÍTULO 3. A construtora do mundo

Posuidoras dunha forza sobrehumana, dominadoras da meteoroloxía e dos elementos… estas son algunhas das calidades que a mitoloxía lles atribúe ás mouras. Estas serían artífices de túneles, castelos, megalitos, traslados de penedos xigantes e outras construcións que podemos visitar por Galicia adiante.

CAPÍTULO 4. A proba do desencanto

Segundo contan as lendas, as mouras, como seres encantados que son, poden ser desencantadas mediante diferentes rituais polos mozos humanos. Escoitamos algúns destes rituais e as historias que se divulgaron por diferentes recunchos de Galicia.

CAPÍTULO 5. Os tesouros da Moura

Todas as historias coinciden na riqueza, tesouros e obxectos de ouro que posúen as mouras. Soterrados baixo o chan, onde non puidesen ser roubados, estes tesouros foron procurados por máis dun galego guiado pola súa crenza na mitoloxía.

CAPÍTULO 6. A Moura e o Alén

Contan as lendas de diferentes lugares de Galicia que ao longo da historia, os humanos, guiados polas mouras, fixeron viaxes por mundos encantados nos que o tempo corría de xeito diferente.

CAPÍTULO 7. A Moura antropófaga

As mouras poden ser boas ou malas. Este último é o caso das mouras antropófagas, é dicir, que se alimentan de carne humana. Escoitamos neste capítulo varias historias que ligan a desaparición de humanos, especialmente de rapaces e rapazas, con este personaxe mitolóxico.

CAPÍTULO 8. A Moura serea

Como tamén habitan ríos, lagoas e mares, as mouras poden ser sereas. Ambas as dúas figuras míticas, Moura e serea, danse a man en moito dos noso relatos orais. Vinculadas a este tipo de Moura existen diferentes lendas que podemos escoitar nos relatos recollidos neste capítulo.

CAPÍTULO 9. A cristianización do mito

Coa chegada do cristianismo, moitos atributos, escenografías e xeografías da moura foron asimiladas pola Virxe e as santas.

CAPÍTULO 10. San Xoán, mouras e bruxas

Unha das lendas máis estendidas e tamén máis escuras sobre as mouras ten que ver coa noite de San Xoan e coas meigas. Ás veces, as mouras, a Vella e as bruxas mestúranse no imaxinario popular.

CAPÍTULO 11. O valor do mito

Todos os relatos escoitados nos capítulos anteriores e tamén aqueles que quedaron por contar configuran o mito da Moura en si. A mitoloxía pode considerarse a historia sagrada dun pobo e, no galego, a Moura é a principal protagonista.

Queremos aproveitar a ocasión para amosar o noso agradecemento a todas aquelas persoas que colaboraron neste documental e fixeron posible que se levase a cabo. A película foi realizada ao abeiro do Fondo de Proxectos Culturais Xacobeo 21.

Para abrir boca deixamos aquí a introducción do documental. Agardamos que sexa do voso interese.

Presentación do proxecto “O Camiño contado Pontevedra”

Este mércores 21 de abril presentamos en rolda de prensa no Concello de Pontevedra o noso proxecto “O Camiño contado. Pontevedra”. Un proxecto audiovisual de divulgación cultural e patrimonial ao redor do camiño portugués de Santiago ao seu paso polo concello de Pontevedra. Historias, patrimonio, mitos, ritos e crenzas narrados polos veciños das diferentes parroquias e da vila. Unha ollada antropolóxica ao camiño onde os protagonistas son as historias contadas pola propia xente depositaria destes coñecementos.

“O camiño contado. Pontevedra” é un proxecto ideado, creado e realizado por Ab Origine. Antropoloxía e promovido pola Concellería de Promoción Económica e Turismo do Concello de Pontevedra.

Fonte: Pontevedraviva

Deixamos aquí a ligazón á reseña de prensa publicada polo diario dixital Pontevedra Viva.

https://pontevedraviva.com/xeral/74132/pontevedreses-promocionan-patrimonio-natural-inmaterial-camino/

No va de prensa no Faro de Vigo

https://www.farodevigo.es/pontevedra/2021/04/22/camino-ensena-tesoros-48556676.html

TERESA DOS CUCOS: Memoria viva dun entroido. “Saberes de Muller-O Couto”

A sra. Teresa Reijía Pose, Teresa “dos cucos”, fala do antigo entroido en Malpica, das comparsas, coplas e xogos. Vídeo do proxecto “Saberes de Muller” O Couto (Ponteceso). Un proxecto orixinal de Ab Origine, promovido pola Fundación Eduardo Pondal.

Sátira, coplas e comparsas no Entroido bergantiñán”

O Entroido é a celebración máis importante, complexa e fascinante de cantas conforman o noso calendario ritual. Un feito social total, como xa teño explicado noutras ocasións, pois aglutina aspectos económicos, relixiosos, políticos, sociais e incluso xurídicos ao establecer unha nova normatividade imperante neste tempo festivo especial. Asemade, o Entroido é unha festa de enorme carga ritual onde se combinan diversos aspectos, entre eles a compoñente satírica, a burla, a mofa e o escarnio que permite, precisamente, esa nova normatividade temporal.

Os ritos burlescos típicos do Entroido inclúen o teatro popular; os xogos como o da vaca; as farsas; a representación de oficios onde se imitaban traballos do campo, vodas, partos e outras situacións cotiás escenificados de forma esperpéntica e humorística; os sermóns e testamentos de peche do Entroido; as bromas entre veciños e tamén a marabilloso retranca das sempre creativas letras das comparsas.

Nos entroidos da comarca de Bergantiños atopamos o repertorio completo destes ritos satíricos e festivos pero cómpre salientar a especial importancia que as comparsas entroideiras acadaron nesta terra. Non por nada é esta terra de regueifeiros, artistas da improvisación, mestres da sátira doutores da retranca e a rexouba.

As cantigas das comparsas destacaban polas súas letras. Quedan na memoria agrupacións como “Los ciegos con vista”, do 1933; a comparsa titulada “Os Esquerdistas”, celebrada no 1936 en Branduas e Niñóns; ou aquela do 1950 que falaba “dunha cousa rara”: a dura vida e as penurias dos mariñeiros. Poderíamos citar tamén aquelas “Voces infantiles del carnaval”, que no 1961 cantaban:

Somos de Mens e Asalo

dos máis forxos do lugar

non quixeron vir os outros

porque se queren casar.

Unha letras que co verniz da mofa e do humor popular, facían un percorrido satírico polos feitos acontecidos na aldea durante o ano, con especial interese na crítica pública daqueles veciños cuxo comportamento vulnerase as normas sociais. Chismes, ruxe ruxes, preitos, asuntos amorosos, liortas entre a veciñanza ou entre aldea eran tan só algúns dos temas que desfilaban por estas coplas populares, sen esquecer a sátira e a crítica social aos poderes establecidos: políticos, económicos, eclesiásticos, xurídicos, etc.

Neste Entroido pandémico, quixemos presentar en vídeo o testemuño de Teresa ”dos cucos” que, coa súa prodixiosa memoria, lémbranos algúns deses aspectos máis satíricos e burlescos do Entroido bergantiñán. Da súa viva voz poderemos escoitar algunha daquelas vellas coplas interpretadas polas comparsas nestes tempos rituais de licencia, excesos e diversión. Un testemuño que pon sobre a mesa a importancia de afondar no coñecemento, estudo, divulgación e valorización do noso patrimonio inmaterial e, en concreto do Entroido de Bergantiños. Velaí a memoria viva dun Entroido que foi e, quizais, algún día volva ser vivido coa forza e intensidade de antes.

Por Rafael Quintía Pereira

Antropólogo