TERESA DOS CUCOS: Memoria viva dun entroido. “Saberes de Muller-O Couto”

A sra. Teresa Reijía Pose, Teresa “dos cucos”, fala do antigo entroido en Malpica, das comparsas, coplas e xogos. Vídeo do proxecto “Saberes de Muller” O Couto (Ponteceso). Un proxecto orixinal de Ab Origine, promovido pola Fundación Eduardo Pondal.

Sátira, coplas e comparsas no Entroido bergantiñán”

O Entroido é a celebración máis importante, complexa e fascinante de cantas conforman o noso calendario ritual. Un feito social total, como xa teño explicado noutras ocasións, pois aglutina aspectos económicos, relixiosos, políticos, sociais e incluso xurídicos ao establecer unha nova normatividade imperante neste tempo festivo especial. Asemade, o Entroido é unha festa de enorme carga ritual onde se combinan diversos aspectos, entre eles a compoñente satírica, a burla, a mofa e o escarnio que permite, precisamente, esa nova normatividade temporal.

Os ritos burlescos típicos do Entroido inclúen o teatro popular; os xogos como o da vaca; as farsas; a representación de oficios onde se imitaban traballos do campo, vodas, partos e outras situacións cotiás escenificados de forma esperpéntica e humorística; os sermóns e testamentos de peche do Entroido; as bromas entre veciños e tamén a marabilloso retranca das sempre creativas letras das comparsas.

Nos entroidos da comarca de Bergantiños atopamos o repertorio completo destes ritos satíricos e festivos pero cómpre salientar a especial importancia que as comparsas entroideiras acadaron nesta terra. Non por nada é esta terra de regueifeiros, artistas da improvisación, mestres da sátira doutores da retranca e a rexouba.

As cantigas das comparsas destacaban polas súas letras. Quedan na memoria agrupacións como “Los ciegos con vista”, do 1933; a comparsa titulada “Os Esquerdistas”, celebrada no 1936 en Branduas e Niñóns; ou aquela do 1950 que falaba “dunha cousa rara”: a dura vida e as penurias dos mariñeiros. Poderíamos citar tamén aquelas “Voces infantiles del carnaval”, que no 1961 cantaban:

Somos de Mens e Asalo

dos máis forxos do lugar

non quixeron vir os outros

porque se queren casar.

Unha letras que co verniz da mofa e do humor popular, facían un percorrido satírico polos feitos acontecidos na aldea durante o ano, con especial interese na crítica pública daqueles veciños cuxo comportamento vulnerase as normas sociais. Chismes, ruxe ruxes, preitos, asuntos amorosos, liortas entre a veciñanza ou entre aldea eran tan só algúns dos temas que desfilaban por estas coplas populares, sen esquecer a sátira e a crítica social aos poderes establecidos: políticos, económicos, eclesiásticos, xurídicos, etc.

Neste Entroido pandémico, quixemos presentar en vídeo o testemuño de Teresa ”dos cucos” que, coa súa prodixiosa memoria, lémbranos algúns deses aspectos máis satíricos e burlescos do Entroido bergantiñán. Da súa viva voz poderemos escoitar algunha daquelas vellas coplas interpretadas polas comparsas nestes tempos rituais de licencia, excesos e diversión. Un testemuño que pon sobre a mesa a importancia de afondar no coñecemento, estudo, divulgación e valorización do noso patrimonio inmaterial e, en concreto do Entroido de Bergantiños. Velaí a memoria viva dun Entroido que foi e, quizais, algún día volva ser vivido coa forza e intensidade de antes.

Por Rafael Quintía Pereira

Antropólogo

Curso de Antropología Simbólica

ANTROPOLOGÍA SIMBÓLICA
por José Luis Cardero

Un curso que ofrece la posibilidad de iniciarse en la antropología simbólica de la mano de uno de los mayores expertos en el tema. Un viaje de inmersión en el mundo de los símbolos, los signos, los mitos, la religión y la transformación.

DESTINADO A:
Todas aquellas personas que les interese la ciencia antropológica y, en concreto, en el campo de la antropología simbólica.

ESTRUCTURA:
El curso se estructura en 12 sesiones de 2 horas
La formación es online

Profesor:
José Luís Cardero López. Doctor en Ciencias Políticas y Sociología. Especialista en Antropología Social y Cultural, y doctor en Ciencias de las Religiones.

Duración clases:
2 h/semana

Duración curso:
12 sesiones impartidas del 2 de marzo hasta el 18 de mayo

Horario:
Martes de 18:30-20:30h

Plazas limitadas

Precio:
100 €

Tipología:
Formación online

Forma de pago:

Si desea hacer el pago del curso por transferencia puede hacerlo en nuestra cuenta:

ES12 2080 0570 6230 4000 9039 (A Banca)

Por favor, especifique en Concepto su nombre y “Curso antropología simbólica”

Si desea pagar por paypal o tarjeta bancaria pulse en el botón PAGAR.

Publicamos “A Moura que creou o Mundo” de Rafael Quintía

Acabamos e publicar un novo conto de Ab Origine, Edicións, neste caso en colaboración cos amigos de Polo Correo do Vento.

A Moura que creou o Mundo. O mito galego da creación.

Neste conto, Rafael Quintía, unindo as diferentes modalidades de lendas de mouras recollidas por todo Galicia, reconstrúe o que podería ser un mito cosmogónico, o mito galego de creación. Coa argamasa da interpretación mitolóxica e algo de literatura e imaxinación naceu así este conto infantil ilustrado por Polo Correo do Vento e que conta, ademais, cun último apartado -Manual da Moura- con textos e fotografías nos que se intenta explicar o mito da Moura aos adultos.

Título: A Moura que creou o Mundo. O mito galego da creación
Autor: Rafael Quintía
Ilustracións: Polo Correo do Vento
Editorial: Ab Origine Edicións + Polo Correo do Vento
Idioma: Galego
Impresión: color
Tamaño: 21,5×22,5
Prezo: 15€
55 páxinas
Ano: 2020
I.S.B.N. 978-84-947844-8-4

Seminarios de Antropoloxía

Abrimos o prazo de matrícula para a primeira edición dos Seminarios de Antropoloxía da nosa Escola de Antropoloxía Ab Origine. Inauguran o ciclo tres seminarios: Antropoloxía do xénero e da sexualidade, Antropoloxía da arte e Etnomusicoloxía. Serán impartidos por Cristina Valdés, Xulia Feixoo, Rafael Quintía e Miguel Alonso Cambrón. Para máis información sobre os programas e a inscrición pódese descargar o folleto informativo na ligazón de máis abaixo. O prazo estará aberto ata o 15 de febreiro.

PRESENTACIÓN DO LIBRO “Artic Fever. Unha vaixe á natureza de Groenlandia e ás raíces culturais do pobo inuit”

O vindeiro venres 20 de decembro ás 20.00h presentaremos no Local da federación de asociacións de veciños Castelao o ultimo libro deste intenso ano de publicacións de Ab origine Edicións “Artic Fever. Unha vaixe á natureza de Groenlandia e ás raíces culturais do pobo inuit”.  Unha obra de Miguel Ángel Fernández Álvarez. O acto contará coa persenza do autor, do antropólogo  Rafael Quintía e do editor Valentín G. Bóveda.

Publicamos “Arctic Fever. Unha viaxe á natureza de Groenlandia e ás raíces culturais do pobo Inuit”, de Miguel Ángel Álvarez Fernández

Portada_Arctic_Fever_thumb-694x1024

Co gallo da miña visita a Groenlandia no ano 2017, fago un completo repaso polos valores máis recoñecibles da antiga cultura inuit (as súas crenzas e rica tradición oral,  a súa exclusiva cultura material, idioma, valores sociais…). Noutra parte do libro o protagonismo é para a miña experiencia traballando na illa cunha empresa de aventuras española e, sobre todo, para as dúas marabillosas viaxes en kaiak pola inhóspita costa groenlandesa.

O contido do libro complétase con capítulos sobre a figura de Knud Rasmussen, o Arctic Circle Trail, consellos para viaxar polo país, o futuro da illa… Especial relevancia doulle ao capítulo dedicado ao cambio climático, principal ameaza que se cingue sobre esta extraordinaria illa.

Título: Arctic Fever. Unha viaxe á natureza de Groenlandia e ás raíces culturais do pobo Inuit
Autor: Miguel Ángel Álvarez Fernández
Editorial: Ab Origine Edicións
Impresión: branco e negro con apéndice a cor
Tamaño: 23×16
Prezo: 25€
296 páxinas
Ano: 2019
I.S.B.N. 978-84-947844-4-6